Στα χνάρια του Κολοκοτρώνη

«Εγεννήθηκα στα 1770. Οταν εγλύτωσα από την Καστάνιτζα είμουν χρονών 10. Εποχή της νεότητος, 5 χρόνια ανύπανδρος και άλλους 7 χρόνους υπανδρευμένος. 27 χρόνους είχα όταν με επρωτοκυνήγησαν. Αρματωλός και κλέφτης αλληλοδιαδόχως χρόνια 5. Φερμάνι Βασιλικό διά εμένα και τον Πετιμεζά στα 1802. Το δεύτερο φερμάνι τον Ιανουάριον 1806. 36 χρόνων ήμουν όταν επήγα εις την Ζάκυνθο. 50 χρόνους είχα όταν εβγήκα εις την επανάστασι».


Κώστας Κατσίγιαννης *

Από το ύψωμα του Προφήτη Ηλία θα έχετε θέα στην Καρύταινα, 

στο κάστρο της και στα απέναντι αρκαδικά βουνά

Ετσι ξεκινούν τα Απομνημονεύματα του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, τα οποία αποτελούν πολύτιμη πηγή για την Ελληνική Επανάσταση. Την προφορική του αφήγηση κατέγραψε ο επτανήσιος δικαστής και ποιητής Γεώργιος Τερτσέτης, ο οποίος πίεσε τον Κολοκοτρώνη να εξιστορήσει το έργο του εκδίδοντας το 1851 το «Διήγησις συμβάντων της ελληνικής φυλής από τα 1770 έως τα 1836». Οι δύο άνδρες είχαν συνδεθεί κατά τη διάρκεια της δίκης που ξεκίνησε στις 30 Απριλίου του 1834, όταν ο Κολοκοτρώνης καταδικάστηκε σε θάνατο και ο Τερτσέτης που ήταν ένας από τους δικαστές αρνήθηκε να υπογράψει τη θανατική του καταδίκη.

Γεννήθηκε κάτω από ένα δέντρο στο βουνό Ραμαβούνι της Μεσσηνίας, αλλά η καταγωγή του ήταν από το Λιμποβίσι Αρκαδίας. Εκεί βρίσκεται το σπίτι του και στο εσωτερικό θα δείτε φωτογραφίες αγωνιστών, σημαίες της Επανάστασης, εξαρτήματα της φορεσιάς του Κολοκοτρώνη. Εμεινε ορφανός σε ηλικία 10 χρονών, όταν ο πατέρας του σκοτώθηκε από τους Τούρκους στον πύργο της Καστάνιτσας, στον Πάρνωνα.

Από εκεί οι Κολοκοτρωναίοι κατέφυγαν στη Μηλιά της Μάνης και αργότερα στην Αλωνίσταινα, όπου έμειναν μέχρι να το πληροφορηθούν οι Τούρκοι και να καταφύγουν στον Ακοβο. Στα 15 του εισχώρησε στα σώματα των Κλεφτών ενώ σε ηλικία 20 χρονών παντρεύτηκε και απέκτησε 6 παιδιά. Αν και ζούσε ήρεμη ζωή, το 1802 και το 1806 εκδόθηκαν διατάγματα δίωξής του αναγκάζοντάς τον να διαφύγει με την οικογένεια του στη Ζάκυνθο όπου έμεινε 15 χρόνια.

Στο νησί υπηρέτησε στον αγγλικό στρατό σε σύνταγμα ελλήνων εθελοντών όπου για τη δράση του πήρε τον βαθμό του ταγματάρχη. Από εκεί προέρχεται και η επίσημη στολή με τη χαρακτηριστική κόκκινη περικεφαλαία με τον λευκό σταυρό ενώ στο νησί μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία.

Σε μία από τις πρώτες μάχες που έδωσε ο Κολοκοτρώνης, ήταν έξω από την Καρύταινα όπου σκοτώθηκαν περίπου 500 Τούρκοι ενώ βορειοανατολικά της Τρίπολης ίδρυσε στρατόπεδα όπου στρατολογούσε και εμψύχωνε τους πολεμιστές.

Σήμερα, στην Καρύταινα στέκει το Κάστρο της που είναι ορατό από όλη την περιοχή. Είναι από τα σημαντικότερα της Πελοποννήσου και κτίστηκε την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Κοντά του υπάρχει η Παναγιά του Κάστρου, δίπλα από το σπίτι του Κολοκοτρώνη το οποίο έχτισε για να μένει κάποια χρόνια στον καιρό της Επανάστασης. Από τον πύργο του Κάστρου θα έχετε εντυπωσιακή θέα προς την Καρύταινα και τα γύρω βουνά, ενώ στο δρομάκι με τα σκαλοπάτια που οδηγούν στην πύλη του θα συναντήσετε μια προτομή του Γέρου του Μοριά και κανόνια από εκείνη την εποχή.

Η µάχη στο Βαλτέτσι

Ο Κεχαγιάμπεης μπήκε θριαμβευτικά στην πολιορκημένη Τρίπολη στις 6 Μαΐου του 1821. Ο Κολοκοτρώνης όμως αναφέρει ότι επεδίωξε να έχει τους Τούρκους συγκεντρωμένους μέσα στην πόλη.

Ελέγχοντας ήδη το Μαίναλο και αντιλαμβανόμενος τη στρατηγική σημασία της περιοχής, ο Κολοκοτρώνης ιδρύει στρατόπεδο στο Βαλτέτσι. Ομως 12.000 Τουρκαλβανοί βγαίνουν από την Τρίπολη με σκοπό να διαλύσουν τους επαναστατημένους. Οι Ελληνες αντέχουν και τελικά στις 13 Μαΐου 1821 έπειτα από 23 ώρες μάχης οι Τούρκοι υποχωρούν αφήνοντας πολύτιμα πολεμοφόδια και εκατοντάδες νεκρούς, με τους Ελληνες να μετρούν 7 νεκρούς.

Σήμερα στο Βαλτέτσι, σε 1.050 υψόμετρο, στην πλατεία βρίσκονται οι ανδριάντες των Θεόδωρου Κολοκοτρώνη και Νικηταρά, αλλά και η εκκλησία της Κοίμησης Θεοτόκου, η οποία αποτελεί σύμβολο της ιστορικής μάχης του Βαλτετσίου.

Η αναφορά του Κολοκοτρώνη «μπαρούτι είχαμε, έκαμνε η Δημητσάνα» επιβεβαιώνει το γεγονός ότι από εκεί προήλθε κατά τη διάρκεια της Επανάστασης η περισσότερη πυρίτιδα. Υπολογίζεται ότι λειτουργούσαν 14 μπαρουτόμυλοι στη Δημητσάνα καθώς οι κάτοικοί της ήταν έμπειροι στην παραγωγή της χρησιμοποιώντας θείο, άνθρακα και νίτρο.

Σήμερα μπορείτε να δείτε την ακριβή αναπαράσταση του υδραυλικού συστήματος που ενεργοποιούσε τη φτερωτή του μπαρουτόμυλου της εποχής του Κολοκοτρώνη στο Υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης το οποίο έχει οργανώσει το Πολιτιστικό Ιδρυμα του Ομίλου Πειραιώς.

Η άλωση της Τριπολιτσάς
Μετά τη σημαντική νίκη στο Βαλτέτσι, στα Δολιανά και στη Γράνα, ο κλοιός άρχισε να σφίγγει περισσότερο γύρω από την Τρίπολη. Η θέση των πολιορκουμένων είχε γίνει πια δραματική, αφού η πόλη υπέφερε από αρρώστιες και από έλλειψη τροφίμων και νερού. Υστερα από 4 μήνες πολιορκίας οι Ελληνες εισβάλλουν στην πόλη, όπου επακολούθησε άγρια σφαγή του πληθυσμού και πλιάτσικο. «Το ασκέρι, όπου ήτον μέσα, το Ελληνικόν, έκοβε και εσκότωνε, από Παρασκευή έως Κυριακή, γυναίκες, παιδιά και άνδρες, 32.000 άνθρωποι, μία ώρα ολόγυρα της Τριπολιτσάς. Το άλογό μου από τα τείχη έως τα σαράγια δεν επάτησε γη. Ελληνες εσκοτώθηκαν εκατόν», αναφέρει στα Απομνημονεύματά του ο Κολοκοτρώνης.

Η µάχη στα Δερβενάκια
Ο Δράμαλης έχει αναλάβει την καταστολή της Επανάστασης στην Πελοπόννησο. Συγκεντρώνοντας πολυάριθμο στρατό σκόρπισε τον πανικό και χωρίς ουσιαστική αντίσταση έφτασε στον Ισθμό.
Σύντομα έφτασε κοντά στο Αργος, και τα εφόδια τελείωναν, ενώ το κάστρο Λάρισα του Αργους το υπερασπίζονταν λίγοι Ελληνες δίνοντας χρόνο στους επαναστατημένους να οργανωθούν. Για ακόμα μία φορά ο Κολοκοτρώνης απέδειξε τη στρατηγική του ευφυΐα καίγοντας τα σπαρτά της πεδιάδας προκειμένου να αναγκάσει τον Δράμαλη να υποχωρήσει. Πράγματι ξεκίνησε την υποχώρηση και ο Κολοκοτρώνης αντιλαμβανόμενος την κίνησή του, τοποθετεί ένα μικρό σώμα στα στενά των Δερβενακίων. Στις 26 Ιουλίου του 1822 στα στενά των Δερβενακίων και κοντά στα χωριά Αγιος Γεώργιος και Αγιος Σώστης, ο Δράμαλης έχασε συνολικά περίπου 5.000 άνδρες. Καταβεβλημένος κατέφυγε στην Κόρινθο όπου και πέθανε, ενώ ο Κολοκοτρώνης έγινε αρχιστράτηγος και άρχισε να συμμετέχει ενεργά στην πολιτική.
Σήμερα στον λόφο κοντά στον Αγιο Σώστη υπάρχει το άγαλμα του Κολοκοτρώνη του οποίου η ανέγερση έγινε το 1938.

Εμφύλιος
Οι πολιτικοί είχαν αρχίσει να ανησυχούν για τη δόξα των αγωνιστών. Ετσι στις αρχές του 1824 πολλά μέλη όρισαν νέα κυβέρνηση στο Κρανίδι υπό τον Υδραίο Γεώργιο Κουντουριώτη ενώ υπήρχε στην Τρίπολη αυτή του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη. Ο Κολοκοτρώνης αντιλαμβανόμενος τις εξελίξεις κατάφερε να φέρει κάποια ηρεμία, όμως η άρνηση ορισμένων περιοχών της Πελοποννήσου να πληρώσουν στην κυβέρνηση φόρο αποτέλεσε την αφορμή για την έκρηξη της δεύτερης φάσης του εμφυλίου και για να προλάβει τα χειρότερα παραδίδεται. Αρχικά φυλακίζεται στην Υδρα αλλά σύντομα απελευθερώνεται καθώς κρίθηκε αναγκαίος για την αντιμετώπιση του Ιμπραήμ. Κρατώντας σκληρή στάση και φωνάζοντας «φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους» ο Κολοκοτρώνης διατήρησε ζωντανή την Επανάσταση. Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια και την έλευση του ανήλικου Οθωνα κατηγορήθηκε για εσχάτη προδοσία. Στη δίκη, που άρχισε στις 30 Απριλίου 1834, καταδικάστηκε μαζί με τον Πλαπούτα σε θάνατο και φυλακίστηκε στο Παλαμήδι σε ηλικία 64 χρονών. Αργότερα η ποινή του μετατράπηκε σε 20ετή κάθειρξη, ενώ με την ενηλικίωσή του ο Οθωνας τουέδωσε χάρη. Εμεινε 9 μήνες στο μπουντρούμι του Ναυπλίου, το οποίο αξίζει να επισκεφθείτε. Τα υπόλοιπα χρόνια έζησε στη νέα πρωτεύουσα, την Αθήνα, όπου αναγνωρίζοντας την προσφορά του στην Επανάσταση του αποδίδονται διάφορες τιμές ενώ στάθηκε και πιστός σύμβουλος του Οθωνα.
Πέθανε στην Αθήνα στις 4 Φεβρουαρίου 1843, σε ηλικία 73 ετών από εγκεφαλική συμφόρηση. Τα οστά του φυλάσσονται στην Τρίπολη, σε ειδική κρύπτη στη βάση του έφιππου ανδριάντα του Γέρου του Μοριά.


Πληροφορίες στα χνάρια του Κολοκοτρώνη :

Αν θέλετε να ακολουθήσετε τα χνάρια του Κολοκοτρώνη, έχετε αρκετές επιλογές, ακόμα και τώρα που κάποιες δεν λειτουργούν πια, τις οποίες μπορείτε να χρησιμοποιείτε σαν βάση στις εξορμήσεις σας.
Στη Δημητσάνα ενδεικτικά αναφέρουμε για διαμονή «Ξενώνας Καζάκου» (τηλ. 27950 31660), «Μέθεξις Boutique Hotel» (τηλ. 27950 3207), «Ξενώνας Εναστρον» (τηλ. 27950 31684). Επίσης για φαγητό υπάρχουν «Ο Δρυμώνας»,
«Το Καπηλειό των Αθανάτων»,
και το «Κιούπι».
Στην Καρύταινα υπάρχει το πέτρινο ξενοδοχείο «Πελασγός» (τηλ. 27910 31490), όπου θα βρείτε φαγητό, αλλά και οργανωμένο γραφείο εναλλακτικού τουρισμού (rafting), ενώ προσφέρει και οικονομικά πακέτα. Επίσης για φαγητό θα βρείτε την ταβέρνα «Σταυροδρόμι», αλλά και «Τα παπάκια»( τηλ. 27910 31309).
Στην Αλωνίσταινα θα βρείτε το «Θεοξένια» (τηλ. 2710 431363).
Στην Τρίπολη οι επιλογές είναι πολλές και ενδεικτικά αναφέρουμε «Tripoli City Hotel» (τηλ. 2710 224700), «Ceragio Hotel» (τηλ. 2710 242220).
Ομως μόλις 10 χιλιόμετρα βορειότερα στο χωριό Κάψια υπάρχει το «Αρχοντικό Καλτεζιώτη» (τηλ. 2710 235822-3) όπου θα βρείτε και καλό φαγητό.



_____________________
http://www.tanea.gr/life-style/article/5007583/sta-xnaria-toy-kolokotrwnh/
ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ 22/03/2013

Γιορτάστηκε στη Στεμνίτσα Γορτυνίας η 192η επέτειος εγκατάστασης της Α΄ Πελοποννησιακής Γερουσίας

Τον Πανηγυρικό της Ημέρας εκφώνησε ο Βασίλης Κων/ντή  Σχίζας εκ Σέρβου ορμώμενος 

 Τους δύο πρώτους μήνες του Μεγάλου Ξεσηκωμού των Ελλήνων το 1821, ορμητικοί οι μέχρι τότε ραγιάδες, συνέτριψαν τους από αιώνων τυράννους,  άξεστους μογγολογενείς, φοβερά μισέλληνες ανατολίτες- αγαρηνούς,  στο Λεβίδι, στο Βαλτέτσι ,στα Βέρβενα ,τα Δολιανά…

«Οι Τούρκοι νικήθηκαν κατά κράτος. Οι Έλληνες έδειξαν ανδρείαν ελληνικήν», έγραψε ο Ρήγας Παλαμήδης.

 Με τη νέα κατάσταση που δημιουργήθηκε, οι προύχοντες της Πελοποννήσου συνήλθαν στις 20 Μαΐου 1821 στη μονή Αγίου Νικολάου Καλτεζών Μαντινείας και στις 26 του ιδίου μήνα αποφάσισαν τη συγκρότηση της Α΄ Πελοποννησιακής Γερουσίας και όρισαν έδρα της τη μονή Ζωοδόχου Πηγής Σταμνίτσας Γορτυνίας. Σκοπός ήταν ο συντονισμός του Αγώνα, αλλά και η αντικατάσταση της εξουσίας του καταλυθέντος τυράννου.

Εφέτος, την Κυριακή 16 Ιουνίου πραγματοποιήθηκε η 192^η επετειακή εκδήλωση τιμής και μνήμης,  στην μονή Ζωοδόχου Πηγής (Χρυσοπηγής) Στεμνίτσας, στην οποία εγκαταστάθηκε η Α΄ Πελοποννησιακή Γερουσία. Δηλαδή η Στεμνίτσα ήταν οιονεί η πρώτη πρωτεύουσα της επαναστατημένης Ελλάδας.

Τον Πανηγυρικό της Ημέρας εκφώνησε ο Βασίλειος Κων/ντή Σχίζας, εκδότης από το χωριό Σέρβου Γορτυνίας.   Ο ομιλητής σε αποστροφή του λόγου του είπε πως η Γερουσία  ήταν μια καθαρά ελληνική διοίκηση και ανέφερε περικοπή από τα απομνημονεύματα του Κανέλλου Δεληγιάννη ο οποίος  γράφει πως η Πελοποννησιακή Γερουσία «έστω και σκιά μιας προσωρινής εξουσίας συνετέλεσε τα μέγιστα» γιατί στο μεταξύ «οι δυνάμεις της Άρκτου και της Γερμανίας  μας είχαν κηρύξει αποστάτας και ληστάς».

Σύμφωνα με το πρόγραμμα προηγήθηκε δοξολογία την οποία τέλεσε ο Πρωτοσύγκελος της Ι. Μητρ/λεως Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως Πανοσιολογιώτατος, Αρχιμ/της κ. Ιάκωβος, με συλλειτουργούς ιερείς της Στεμνίτσας. Παρέστησαν ο υφυπουργός Εθνικής Άμυνας Δημήτριος Ελευσινιώτης  ως εκπρόσωπος της Κυβερνήσεως,  ο αντιπερ/ρχης Βαγγέλης Γιαννακούρας, ο διοικητής της 4^ης Μεραρχίας Πεζικού Πελοποννήσου υποστ/γος Σεραφείμ Χατζημιχαηλίδης  ο υποδ/τής της 124^ης Πτέρυγας Βασικής Εκπαιδεύσεως Πολεμικής Αεροπορίας σμήναρχος Βασίλειος Χαντζής, ο υποδ/ντής της Αστυνομίας Αρκαδίας Κων/νος Ηλιόπουλος, ο δήμαρχος Γορτυνίας Γιάννης Γιαννόπουλος με το δημοτικό συμβούλιο. Επίσης, κατόπιν ενεργειών του Βασιλείου Σχίζα, συμμετείχε για πρώτη φορά στον εορτασμό της Στεμνίτσας αντιπροσωπεία του  Πατριωτικού Συλλόγου «Ι. Μονής Καλτεζών»  με τον πρόεδρο Αθανάσιο Ψυχογιό και σύσσωμο το Δ.Σ. Ο Αθανάσιος Ψυχογιός απηύθυνε σύντομο χαιρετισμό  τονίζοντας την αλληλένδετη ιστορική σχέση των δύο μονών, δηλ. του Αγ. Νικολάου Καλτεζών και της Ζωοδόχου Πηγής Στεμνίτσας.

 Βεβαίως συμμετείχε και ο πρόεδρος Αθανάσιος Ροϊλός με τα μέλη του Δ.Σ. του φιλόξενου Πατριωτικού   Συνδέσμου Τρικολώνων (Στεμνίτσας), ο οποίος στο σύντομο χαιρετισμό του καλωσόρισε όλους τους συμμετέχοντες στην επετειακή εκδήλωση. Υπογραμμίζεται και η άοκνος προσφορά για την επιτυχία της  εκδήλωσης του αντιπροέδρου του Συνδέσμου Ντίνου Σαρακινιώτη. Ακολούθησαν παραδοσιακοί ελληνικοί χοροί και ακουστήκαν ηρωικά πατριωτικά τραγούδια στην πλατεία της Στεμνίτσας. Εκεί εντυπωσίασαν και καταχειροκροτήθηκαν οι «Δρεπανηφόρες Μανιάτισσες» με τους φουστανελάδες Μανιάτες. Επίσης χορευτικά συγκροτήματα του Συλλόγου «Αρκαδιανή» χόρεψαν με εθνικές φορεσιές χορούς από διάφορες περιοχές του Πόντου, της Κρήτης, της Ανατ. Ρωμυλίας, της Αρκαδίας  κ.ά. Το συντονισμό είχε η αντιδήμαρχος Γορτυνίας Μαρίνα Διαμαντοπούλου – Τρουπή.

Πανηγυρικός λόγος

από τον Βασίλειο Κων/ντή Σχίζα,

στην Ι. Μονή Ζωοδόχου Πηγής Στεμνίτσας

την 16^ης Ιουνίου 2013

κατά την 192^η επετειακή εορτή,

εγκατάστασης της Α΄ Πελοποννησιακής Γερουσίας   

 Τον Πανηγυρικό της Ημέρας εκφώνησε ο Βασίλειος Κων/ντή Σχίζας. 

Τοπίο θεϊκού κάλλους, συναρπαστικό. Γενέτειρα θεών και μυθικών ηρώων. Όνειρο ατελεύτητο! Άγιον Όρος του Μωριά.  Τόπος ένδοξος και πλήρης θριάμβων είναι η  ευκλεής ιερά γη της Γορτυνίας, στην οποία εσπάρησαν κόκαλα ημιθέων στον Μεγάλο Ξεσηκωμό του Γένους.

Ορμητήρια του Ιερού Αγώνα των Ελλήνων    ήσαν οι τρεις κωμοπόλεις της, η Δημητσάνα, η Καρύταινα (φωτό κάτω) και η Στεμνίτσα.¹

Σιωπηλά σταματά πάντοτε ο ιστορικός ενώπιον της διαχρονικής και  παράδοξης  ψυχολογίας των Ελλήνων.

Οι Τουρκαλβανοί επέδραμον στη Γορτυνία  το 1770  κατά την αποτυχημένη Ορλωφική επανάσταση, αιματοκύλισαν τον πληθυσμό, άλλους  εξανδραπόδισαν  και λεηλάτησαν τις εκκλησίες και τα μοναστήρια.

Οι Στεμνιτσιώτες κατέφυγαν σε καταφύγιο ασφαλές στην Ιερά Μονή Προδρόμου.

Από την μονή Αιμυαλών άρπαξαν  όλα τα ιερά εκκλησιαστικά σκεύη, τον Επιτάφιο και το Ευαγγέλιο.  Την επόμενη χρονιά,  κατά την επιστροφή τους στην   Αλβανία πούλησαν στον άρχοντα Γεώργιο Μόστρα τον Επιτάφιο ο οποίος σήμερα παρατίθεται σε ειδική θήκη στον  Άγιο Γεώργιο στην κωμόπολη του Πέτα της Άρτας. 

 Τούτο βεβαιώνεται από σημείωμα που είναι γραμμένο στο κλεμμένο Ευαγγέλιο, το οποίο επίσης τώρα φυλάσσεται στον ίδιο ναό του Πέτα.²                                                                                                                        

Το 1774  ή  κατ΄ άλλους το 1760, ο Δημητσανίτης εθνομάρτυρας Ανανίας, ως Μητροπολίτης Λακεδαιμονίας  (Μυστρά) ίδρυσε με φροντίδα και δαπάνη του, τους δυο πρώτους μπαρουτόμυλους στη Δημητσάνα προετοιμάζοντας τον Αγώνα.  Όμως ο Ανανίας προδόθηκε και οι Τούρκοι τον κατέσφαξαν στη είσοδο του Μητροπολιτικού Ναού Αγίου Δημητρίου του Μυστρά και   έστειλαν την τίμια κεφαλή του «ως ελεεινό πεσκέσι» στο Βεζύρη. Το αίμα του πότισε ανεξίτηλα το βράχο στο σημείο του  μαρτυρίου του και   σήμερα για άλλους είναι ιερό προσκύνημα και για άλλους αποτελεί τουριστικό αξιοθέατο.³

Η Στεμνίτσα, ως ορμητήριο των επαναστατών, ήταν ιδιαίτερη πατρίδα σπουδαίων οπλαρχηγών, όπως του Γενναίου (Ιωάννη) Κολοκοτρώνη,  των αδελφών Γεωργίου, Βασιλείου και Δημητρίου Ροϊλού, του Κωνσταντίνου Αλεξανδρόπουλου,  του Δημητρίου Σφήκα, του  γερουσιαστή Ρήγα Παλαμήδη  κ.ά.

Τον Μάρτιο του 1821  βρόντηξε το καριοφίλι. Οι ραγιάδες  ξεσηκώθηκαν κατά του βάρβαρου κατακτητή. 

O Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης στην Καλαμάτα, «απεκδύεται τον παλαιόν της τουρκικής εξουσίας άνθρωπον, εμπτύει ως εμβλήματα δουλείας και ατιμίας τας διπλοΐδας, και Έλλην πλέον Αρχιστράτηγος, αντί ηγεμόνος δούλου εξουσίας ξένης, φέρει την σημαία του σταυρού της Ορθοδοξίας, εμψυχώνει τα πλήθη και ογκοποιεί την επανάσταση.⁴

O Κολοκοτρώνης στο Χρυσοβίτσι διορίζεται «Αρχιστράτηγος και κεφαλή των στρατευμάτων.⁵

 «Νοιώθω για σε πατρίδα μου στα σπλάχνα μου χαλασμό», έγραψε αργότερα ο ποιητής μας Αριστοτέλης Βαλαωρίτης.

Ο Κανέλλος Δεληγιάννης στα Λαγκάδια την 1^η Απριλίου πυρπολεί το τζαμί και εκτελεί όλους τους Τούρκους.

Στη Κωνσταντινούπολη,  οι Τούρκοι ανήμερα του Πάσχα  στις 10 Απριλίου, κρέμασαν  τον Πατριάρχη Γρηγόριο. 

Μετά τρις ημέρες οι πασάδες της Τουρκιάς  πούλησαν στους Εβραίους για 800 γρόσια το σκήνωμά του κι αυτοί  αφού  το έσυραν στους δρόμους, το πέταξαν στο Βόσπορο. Το ανέσυρε ο Κεφαλλονίτης καπετάν- Νικολέτος Σκλάβος στο πλοίο του και το συντήρησε,  μέχρι που έφθασαν  στην Οδυσσό, σε ένα πρόχειρο   φέρετρο το οποίο κατασκεύασε με σανίδια του πλοίου. 

Αυτό το πρώτο πρόχειρο φέρετρο του Πατριάρχη Γρηγορίου του Ε΄, «το οποίο άντεξε όλο το βάρος της Ελληνικής Ιστορίας και σήκωσε κάστρα στις ψυχές των Ελλήνων», φυλάσσεται στο Ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου στα Ντομάτα της Κεφαλλονιάς.⁶

Ορμητικοί επαναστάτες οι μέχρι χθες ραγιάδες, συνέτριψαν τους από αιώνων τυράννους,  άξεστους μογγολογενείς, φοβερά μισέλληνες ανατολίτες- αγαρηνούς,     στις 14 Απριλίου στο Λεβίδι, στις 12 -13 Μαΐου στο Βαλτέτσι και στις 18 Μαΐου στα Βέρβενα και τα Δολιανά.

Κοίτα χέρια απελπισμένα πώς θερίζουνε ζωές!

Χάμου πέφτουνε κομμένα χέρια, πόδια, κεφαλές,

Ολιγόστευαν οι σκύλοι, και «Αλλά», εφώναζαν, «Αλλά»,
και των Χριστιανών τα χείλη «φωτιά», εφώναζαν, «φωτιά».

Λιονταρόψυχα, εκτυπιούντο, πάντα εφώναζαν «φωτιά»,
και οι μιαροί κατασκορπιούντο, πάντα σκούζοντας «Αλλά».⁷

Ένας Τούρκος μαντατοφόρος που διασώθηκε στο Βαλτέτσι,      μετέφερε την είδηση στην Τρίπολιτσά.   Ακούστηκε να λέει : «Μας έφαγαν τα σκυλιά»!⁸

Ο Στεμνιτσιώτης Ρήγας Παλαμήδης περιγράφει πως «Οι Τούρκοι νικήθηκαν κατά κράτος. Οι Έλληνες έδειξαν ανδρείαν ελληνικήν».                       

Το στρατόπεδο στα Βέρβενα ενδυναμώθηκε  με ηγέτες τους Αρκάδες τουρκομάχους  αρχιερείς, Έλους Άνθιμο, Βρεσθένης Θεοδώρητο και Μαλτζίνης Ιωακείμ, οι οποίοι ήσαν αγνοί πατριώτες, σεμνοί κληρικοί και κυρίως δεν ανήκαν στην προεπαναστατική ολιγαρχία.⁹

Το ράσο αντικαταστάθηκε από τη φουστανέλα.

«Δεσποτάδες στα Βέρβενα διοικούσανε», γράφει ο Νικηταράς.

Οι αγωνιστές με το σπαθί και το αίμα τους, είχαν δημιουργήσει στα πεδία των μαχών μια νέα πραγματικότητα για την μαχόμενη Ελλάδα.

Οι κοτζαμπάσηδες και άλλοι της αριστοκρατίας  δεν εννοούσαν αυτήν την μεταβολή και δεν ανέχονταν να βλέπουν τους  καπεταναίους,  ως ισότιμους  των.«Όλοι οι γύφτοι μια σειριά είναι» έλεγαν,     και αυτά τα γράφει ο Δημητσανίτης γραμματέας του Κολοκοτρώνη Μιχαήλ  Οικονόμου.

Φοβούμενοι  λοιπόν οι πρόκριτοι μήπως υπερσκελιστούν από τους στρατιωτικούς, που είχαν τη λατρεία και αναγνώριση των λαϊκών στρωμάτων, έσπευσαν να σχηματίσουν ευρύτερο πολιτικό οργανισμό ώστε οι οπλαρχηγοί να είναι υπό τις διαταγές τους.¹⁰

«Συνήχθησαν εις Μονή Καλτεζών προύχοντες τινές και Αρχιερείς της Πελοποννήσου μετά του Μαυρομιχάλη όπου αυτοχειροτονηθέντες γερουσιασταί συγκρότησαν την Πελοποννησιακήν Γερουσία…»,  γράφει ο Στεμνιτσιώτης Γενναίος Κολοκοτρώνης.¹¹

Ο Γέρος του Μωριά διηγείται: «Εις τες Καλτεζές, έγινε Συνέλευσις… από μέρους προυχόντων Πελοποννήσου και το εύρηκαν εύλογο να φέρωμεν τον Μαυρομιχάλη…Τον επήγαν εις την Στεμνίτσα και τον έκαμαν πρόεδρο της Γερουσίας …  Εμείς κάθε ημέρα είχαμε ακροβολισμούς …».¹²

Ο Παπαφλέσσας περιδιαβαίνοντας τα χωριά της Γορτυνίας «επειδή ωργανίζετο η Συνέλευσις των Καλτεζών, έλεγε τους κοτζαμπάσηδες γενικώς τουρκολάτρας και άλλως πως εξύβριζεν τους προκρίτους.¹³

Οφείλουμε εδώ να τονίσουμε αυτό που έγραψε ο ιστορικός Ιωάννης Φιλήμων :  «Η Συνέλευσις των Καλτεζών αντιπροσώπευε την πολιτική ανάστασιν  της Ελλάδος μετά  δουλείαν τοσούτων αιώνων…».¹⁴

Η Συνέλευση τέλος των Καλτεζών αποτέλεσε την αφετηρία για τον σχηματισμό των δύο βασικών παρατάξεων, των Πολιτικών και των Στρατιωτικών.¹⁵

Στις Καλτεζές αποφάσισαν  τη συγκρότηση αρχικά 7μελούς Επιτροπής με το όνομα Πελοποννησιακή Γερουσία. Μέλη εξελέγησαν : Ο φουστανελοφόρος ιεράρχης Επίσκοπος Βρεσθένης Θεοδώρητος από το Μεθύδριο Γορτυνίας, ο Καλαβρυτινός Σωτήρης Χαραλάμπης, ο Αθανάσιος Κανακάρης από την Πάτρα, ο Αναγνώστης Παπαγιαννόπουλος ή Δεληγιάννης (αδελφός του Κανέλλου απ΄ τα Λαγκάδια), ο Κορίνθιος Θεοχάρης Ρέντης, και ο Νικόλαος Πονηρόπουλος από την Αρκαδιά- την Κυπαρισσία.  (Ο Κολοκοτρώνης τον έλεγε «πονηρό». Ήταν ο πρώτος κοινοβουλευτικός ρήτωρ της σύγχρονης Ελλάδας, τα δε  ρερητορευμένα του χαρακτηρίζονται αμφιβόλου εγκυρότητας). Αρχηγός εξελέγη ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης ο οποίος ανακηρύχθηκε αρχιστράτηγος.

Ήταν μια καθαρά ελληνική διοίκηση που κατέλαβε ομαλά την εξουσία του καταλυθέντος τυράννου.¹⁶

Ο Κανέλλος Δεληγιάννης γράφει πως η Πελοποννησιακή Γερουσία «έστω και σκιά μιας προσωρινής εξουσίας συνετέλεσε τα μέγιστα» γιατί στο μεταξύ «οι δυνάμεις της Άρκτου και της Γερμανίας μας είχαν κηρύξει αποστάτας και ληστάς».

«Η Πελοποννησιακή Γερουσία δεν ήτον ασυνεπής δια το έθνος», έγραψε ο ιστορικός Νικόλαος Σπηλιάδης, ο δε Μιχαήλ Οικονόμου γράφει πως η συγκρότησή της ηθικώς ωφέλησε τον τόπο.

 Νεότεροι ερευνητές χαρακτηρίζουν ως κυβέρνηση την ύπαρξη της Γερουσίας.

Έδρα της Γερουσίας - πρώτη έδρα του Ελληνικού Πολιτικού Σώματος -  ορίσθηκε η Στεμνίτσα. Εδώ συνέρρεαν πολλοί επαναστάτες και συνεπώς ο χώρος παρείχε ασφάλεια.

    Η σφραγίδα της Γερουσίας είχε έμβλημα τον σταυρό πάνω σε κλάδο δάφνης και κάτω είχε τον μυθικό φοίνικα. Αριστερά και δεξιά τα ακροτελεύτια κεφαλαία γράμματα ΙΣ+ΧΣ  .

   Κυκλικά έγραφε:        Η ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΗ ΓΕΡΟΥΣΙΑ 1821.¹⁷

Βουλευτήριο, θα λέγαμε,  της Γερουσίας ήταν  ένα κελί του καθαγιασμένου αυτού χώρου, της σταυροπηγιακής, τότε  μονής Ζωοδόχου Πηγής (Χρυσοπηγής), η οποία κτίστηκε το 1443, δηλαδή 10  χρόνια πριν την άλωση της Κων/πόλεως, από τον αρχιερέα Αχίλλειο, τον μοναχό Βησσαρίωνα και με τη συνδρομή αρχόντων της Στεμνίτσας.  Σύμφωνα με την παράδοση οι κληρικοί έκτισαν τη μονή για να εξιλεωθούν από τον Θεό γιατί, ερχόμενοι από την Κων/πολη, σκότωσαν καθ΄ οδόν    δύο Τούρκους οι οποίοι τους είχαν ληστέψει και τους κρατούσαν αιχμάλωτους. Σε επιγραφή πάνω από την είσοδο εντός του ναού, αναφέρεται ως έτος οικοδομήσεως το 1433, που πρέπει να εγράφη λανθασμένα μεταγενέστερα. Στο εσωτερικό της βόρειας πλευράς  άλλη επιγραφή  σε πέτρινη πλάκα αναφέρει ότι η μονή «ανηγέρθη» το 1800, από τον ηγούμενο Γερμανό Κάντζα. Προφανώς εννοεί ότι το 1800 έγινε ανακαίνιση του ναού.           Στο τέμπλο, επιγραφή αναφέρει ότι η μονή κτίστηκε το 1805 με έξοδα του ίδιου ηγουμένου Γερμανού.

Είναι τεχνοτροπίας της εποχής των Παλαιολόγων. Οι αγιογραφίες της είναι του 17^ου  αιώνα.¹⁸

Η Γερουσία έπρεπε να οργανώσει αμέσως το κράτος  από το μηδέν. 

Στις 30 Μαΐου 1821 απεστάλη από την Στεμνίτσα το πρώτο έγγραφο,  προς τις επαρχίες  με μορφή εγκυκλίου 12 άρθρων. Η εγκύκλιος αυτή αποτελεί τον πρώτο στοιχειώδη οργανισμό του ελληνικού κράτους. 

Προέβλεπε τον διορισμό εφόρων, με πρώτη εντολή να έχουν «μεταξύ τους   αγάπη άδολον και χριστιανικήν», καθώς ιστορεί ο φιλικός, Αρχιμανδρίτης  Αμβρόσιος Φραντζής.

Επίσης οι έφοροι, μεταξύ άλλων, εντέλλονταν  για την αστυνομική και διοικητική οργάνωση των επαρχιών, την επιτήρηση υπόπτων κατασκοπείας, τον επισιτισμό του λαού, τη συγκομιδή και διαχείριση των καλλιεργειών που εγκατέλειπαν οι Τούρκοι, τη μέριμνα για τις χήρες και τα ορφανά των νεκρών του Αγώνα, την επιστράτευση «πάντων των δυναμένων να φέρουν όπλα»...κ. ά. Δεν επιβαλλόταν  σε κανέναν η θανατική ποινή.

Μόνο οι ένοχοι προδοσίας θα εδικάζοντο μετά την άλωση της Τριπολιτσάς.  Αυτό το τελευταίο δείχνει το υψηλό φρόνημα των επαναστατών και την πεποίθησή τους για την επιτυχία του Ιερού Αγώνα.¹⁹

Άλλο έγγραφο της Γερουσίας από την Στεμνίτσα με ημερομηνία 1^η  Ιουνίου -21, γνωστοποιεί  ότι έλαβαν 4.000 γρόσια από το γενικό τάνσον, (τον έρανο).²⁰

Επίσης με άλλο έγγραφο  στις 8 Ιουνίου  προς τους πολιορκητές του Ναυπλίου, αντικαταστάθηκε  ο Νικηταράς από τον Κωνσταντίνο Μαυρομιχάλη.²¹

Σώζεται και δεύτερη εγκύκλιος με ημερομηνία 12 Ιουνίου προς τους εφόρους των επαρχιών, οι οποίοι εντέλλονταν όπως ενεργούν τα καθήκοντά τους «δικαίως και αγρύπνως από κοινού».²²

Συντάκτης των εγγράφων ήταν ο Ρήγας Παλαμήδης.²³

Αυτό σημαίνει ότι ασκούσε καθήκοντα γραμματέως της Γερουσίας. Τα υπέγραφε ο πρόεδρος Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης μαζί πάντα με τον ιεράρχη στρατηγό, Θεοδώρητο αναγνωρίζοντας έτσι την πολιτική και πνευματική αξία του. Καπετάν Δεσπότη έλεγε τον Θεοδώρητο ο Κολοκοτρώνης.²⁴

Στις 15 Ιουνίου η έδρα της Γερουσίας μετακινήθηκε στο χωριό Ζαράκωβα των Τρικόρφων.  Στη Στεμνίτσα παρέμειναν τμήματα Δημοσίων Υπηρεσιών.²⁵

Ο πολιορκητικός κλοιός περιέσφιγγε  την καρδιά της Τουρκιάς, την Τριμπολιτσά.

Στην ιερά μονή Αγίου Νικολάου Καλτεζών, πραγματοποιήθηκε η «πρώτη πολιτειακή πράξη» της επαναστατημένης  Ελλάδας, την οποία οι ιστορικοί ονόμασαν «Πράξη των Καλτεζών». Ήταν το πρώτο Σύνταγμα.²⁶

Εδώ, στην ιερά μονή Ζωοδόχου Πηγής Στεμνίτσας,  που σήμερα με θρησκευτική κατάνυξη  και θεωρώ με πατριωτική έπαρση  γιορτάζουμε την ιστορική επέτειο,  ήταν η πρώτη έδρα της Πελοποννησιακής Γερουσίας.

Εδώ υπεγράφησαν οι πρώτες διοικητικές αποφάσεις της πρώτης «Ελληνικής Διοικήσεως»,  οιονεί  πρώτης Κυβερνήσεως με τη Στεμνίτσα πρώτη πρωτεύουσα της Ελλάδας  που  αναγεννιόταν από τις στάχτες της.

 «Ελλάδα, όλους αυτούς να τους θυμάσαι, να τους μακαρίζεις και να τους λαμπρύνεις πατρίδα, γιατί αυτοί σε λευτέρωσαν». Είναι η παρακαταθήκη του Μακρυγιάννη!

Στην ποτισμένη με αίμα ηρώων γη της γεραράς  ευδαίμονος Αρκαδίας, τα δύο μοναστήρια αποτελούν εθνικά μνημεία, διότι σ’ αυτά έλαβαν χώρα γεγονότα υψίστης εθνικής σημασίας.

Έχουμε χρέος, ενωμένοι με αποφασιστικότητα, να αναδείξουμε ακόμη περισσότερο τα ύψιστα αυτά ιστορικά γεγονότα, χωριστά για κάθε μονή, αλλά και ως αλληλένδετα ιστορικά γεγονότα  των δύο μονών.

Έχουμε επίσης Χρέος Μεγάλο, να τιμούμε εκείνους οι οποίοι με το αίμα τους μας άφησαν ελεύθερη την πατρίδα, περισσότερο σήμερα  που αυτή η πατρίδα επαπειλείται με το σύγχρονο υπερόπλο της επικυριαρχίας των Ευρωπαίων του Βορρά, και αυτό το σύγχρονο όπλο είναι το οικονομικό  χρέος, το οποίο δημιουργήθηκε μεθοδευμένα.

Όμως οι Βόρειοι, αποκαλούμενοι εταίροι, να μη ξεχνούν ποτέ, πως οφείλουν τον όποιο πολιτισμό τους στους αρχαίους κλασικούς δασκάλους τους αυτής της πατρίδας, «που έστησε την ιστορία και τη φιλοσοφία του κόσμου» όπως λέει ο Ελληνομανής Θανάσης Στρίκος, αλλά  να μην ξεχνούν και αυτό που  στο διηνεκές τους υπενθυμίζει ο Νομπελίστας Έλληνας ποιητής Οδυσσέας Ελύτης: «Την οργή των νεκρών να φοβάστε και των βράχων τ΄ αγάλματα»!

Ακόμη οι Ευρωπαίοι του Βορρά και της Εσπερίας να έχουν στο νου τους πάντοτε την ιστορική πραγματικότητα: Οι Έλληνες  από αιώνων γράφουν ιστορία, ενώ  αυτοί ψάχνουν ακόμα τις καταβολές τους.  Δεν θα τη σβήσει αυτή την ιστορία κανένας δανειστής και κανένα μνημόνιο!  

Όσο προσπαθούν να αποκόψουν τους Έλληνες από τις πατρογονικές αξίες και  τις ρίζες τους, τόσο περισσότερο τους συσπειρώνουν και χαλυβδώνουν τη σύνδεση με το ένδοξο παρελθόν τους.

Εμείς ως απόγονοι ενδόξων και επιφανών προγόνων να έχουμε  επίγνωση ότι φέρουμε βαρύ σταυρό, την βαριά παρακαταθήκη και τώρα  έχουμε ύψιστο καθήκον, να σηκώσουμε ψηλά την Ελλάδα  στα βάθρα της αξιοπρέπειάς της. Φθάνει πια να προσκυνάμε τους «εταίρους» μας του Βορρά. 

«Ουκ είθισται τοις Έλλησι προσκυνέειν», δεν συνηθίζεται στους Έλληνες να προσκυνούν, έλεγαν οι αρχαίοι πρόγονοί μας και ήλθε στις μέρες μας να το επαναλάβει ο σύγχρονος γιγάντιος ποιητής μας Γιάννης Ρίτσος:  «Ετούτος ο Λαός δεν προσκυνάει κανέναν, παρά μόνον τους νεκρούς του».

Ας είναι αιωνία η μνήμη τους!

EΠΙΛΕΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1-   Ιωάν. Θεοδωρακόπουλου, Πελοποννησιακά, τόμος ΙΑ, σελ. 137.

2- «Ηπειρωτικά Χρονικά», 4 (1929 σελ.111), Αν. Ορλάνδου.

3-  Ασημάκη Καρδάση «Δημητσάνα, μια δοξασμένη πόλη», σελ.71- 86.

4-  Ιωάν. Φιλήμονος, «Δοκίμιον περί Ελληνικής Επαναστάσεως» τόμος  Γ΄ σελ.27.

5-  Ν. Σπηλιάδου, «Απομνημονεύματα συνταχθέντα…» σελ.120.

6- Έρευνα Αθαν. Στρίκου, «Το φέρετρο του Εθνομάρτυρος Γρηγορίου του Ε΄».

     (Αφηγήσεις του Νικολάου Σκλάβου, απογόνου του Νικολέτου Σκλάβου).

7- Διονυσίου Σολωμού, 68 & 69 στροφές από τον «Ύμνον εις την Ελευθερίαν».

 8- Ιωσήφ Ζαφειρόπουλου, «Αρχιερείς & προύχ.της εν Τριπόλει φυλακής…» σελ. 46

9- Τάσου Γριτσόπουλου απόσπασμα  από μελέτη του Σπήλ. Σπηλιάκου:

    «Η εκ της συνελεύσεως  των Καλτεζών     προελθούσα Πελοποννησιακή Γερουσία» (σελ. 349).

10- Σαρ. Καργάκου  «Παθήματα Ελληνικής Ιστορίας», τόμος Β.΄

11- Γενναίου Κολοκοτρώνη, «Ελληνικά Υπομνήματα» σελ.33.                                                          

12- Θ. Κολοκοτρώνη, «Διοίγησις Συμβάντων Ελληνικής Φυλής» τόμος Α΄ , σελ. 72.                                    

13- Φ, Χρυσανθόπουλου – Φωτάκου, «Απομνημονεύματα περί της Ελληνικής Επαναστάσεως»,σελ. 172- 173.

14- Φωτάκου, σελ. 194-195.

15– Σαρ. Καργάκου, «Παθήματα Ελληνικής Ιστορίας, τόμος Β΄».

16- Σαρ. Καργάκου,  «Παθήματα Ελληνικής Ιστορίας, τόμος Β΄».

17-  α) Ιωάν.Φιλήμονος, σελ.296- 297,

       β)  Κ. Παπαρηγόπουλου, «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους» σελ.49,

       γ) Σ π. Τρικούπη, «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους»,σελ.222.

18- Βασιλ. Χαραλαμποπούλου, «Ι. Μονή Προδρόμου Γορτυνίας», σελ. 52- 54.

19- Ιάκ.Βισβίκη, «Η πολιτική δικαιοσύνη κατά την Ελληνική Επανάσταση».

20– Αμβροσίου Φραντζή,  «Ιστορία της αναγεννηθείσης Ελλάδος», σελ. 250- 251.

21- Ιωάν. Φιλήμονος, σελ. 448- 449.

22- Αμβροσίου Φραντζή,  «Ιστορ. της αναγενν. Ελλ.», σελ. 248- 249.

23 - Ιωάν. Φιλήμονος, σελ. 298   και Αμβροσίου Φραντζή  σελ. 243.

24 - Ιωάν. Θεοδωρακόπουλου, Πελοποννησιακά, τόμος ΙΑ΄«Θεοδώρητος ο Βρεσθένης», σελ. 137.

25 -Γεωργ. Θεοφίλη, «Η Στεμνίτσα και οι Αγωνισταί της το 1821», σελ.35.

26 - Απόστ. Δασκαλάκη, δημοσ. εφημ. «Ελεύθερος Κόσμος» 13/12/1977.

Ο πρόεδρος του Πατριωτικού Συνδέσμου Καλτεζών Αθανάσιος

                         Ψυχογιός απηύθυνε χαιρετισμό.

 Ο υφυπ. Εθνικής Άμυνας Δημήτρης Ελευσινιώτης. 

Ο αντιφερ/χης Βαγγέλης Γιαννακούρας.

Ο δήμαρχος Γορτυνίας Γιάννης Γιαννόπουλος.

Η αντιδήμαρχος Γορτυνίας Μαρίνα Διαμαντοπούλου – Τρουπή.

*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Αρκαδικό Βήμα"  Ιουνίος 2013 - αρ. φυλ. 246

Η ιστορική και αρχαιολογική έρευνα μέσα από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους στην Πελοπόννησο

Το Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Πελοποννησιακών Σπουδών (Ειδική Περιφερειακή Υπηρεσία της Γ. Γραμματείας Πολιτισμού), σε συνεργασία με τα Γ.Α.Κ. Νομού Αρκαδίας και τον Σύλλογο Αρκάδων Ορειβατών - Οικολόγων, προχωρεί σήμερα στην ανακοίνωση της 2ης Εγκυκλίου- Πρόσκλησης συμμετοχής σε Διημερίδα με τίτλο:

"Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ και ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ, ΟΠΩΣ ΠΡΟΚΥΠΤΕΙ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΕΙΑ ΤΩΝ Γ.Α.Κ. ΝΟΜΩΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΚΑΙ ΑΡΧΕΙΑ ΑΛΛΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ". 

 Η Διημερίδα θα πραγματοποιηθεί στην Τρίπολη. Προτεινόμενη ημερομηνία υλοποίησης της Διημερίδας είναι το διήμερο Παρασκευής 27 Σεπτεμβρίου - Σαββάτου 28 Σεπτεμβρίου (ή, εναλλακτικά, το διήμερο Παρασκευής 04 Οκτωβρίου - Σαββάτου 05 Οκτωβρίου) του τρέχοντος έτους.

Παρακαλούνται οι ενδιαφερόμενοι να καταθέσουν δήλωση συμμετοχής στη Διημερίδα, ως ομιλητές, να το πράξουν μέχρι την 20η Μαΐου.

ΕΓΓΡΑΦΑ – ΠΗΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ, ΚΑΤΑΤΕΘΕΙΜΕΝΑ ΣΤΑ ΓΕΝΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ 

ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ, Ν. ΑΡΚΑΔΙΑΣ

Τα αρχεία που θα παρουσιαστούν, ανήκουν στην μεγάλη κατηγορία των Δημόσιων Αρχείων & ανασύρθηκαν από τις ξεχασμένες γωνιές τους, προκειμένου να τα «ξαναδεί» το κοινό & οι ερευνητές. Το υλικό που περιέχεται στα διοικητικά αρχεία της Νομαρχίας ή στα Δημοτικά των κοινοτήτων που καταργήθηκαν, ξαφνιάζει με την ποικιλομορφία του αυτόν που θα έλθει για πρώτη φορά σ’ επαφή μαζί του. Θα διαπιστώσει ότι μπορεί ν’ αποτελέσει πολύτιμη πρωτογενή πηγή πληροφορίας για πολλούς ερευνητικούς κλάδους. Η ενημέρωση γι’ αυτό το αρχειακό υλικό θα προσφέρει ίσως στους χρήστες νέες ιδέες για το που μπορούν να «συναντήσουν» τις πληροφορίες που αναζητούν.

Γιάννης Γεωργούλης

Γ.Α.Κ. Αρχεία Νομού Αρκαδίας

ΟΙ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΩΝ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ Ν. ΛΑΚΩΝΙΑΣ, ΠΗΓΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΕΠΙ ΘΕΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Στις συλλογές των Γενικών Αρχείων του Κράτους- Αρχείων Ν. Λακωνίας εμπεριέχονται αρκετά Αρχεία, τα οποία περιλαμβάνουν μαρτυρίες και στοιχεία που αφορούν σε αρχαιολογικά κατάλοιπα ή σε συνεργασίες των υπηρεσιών και των πολιτών της περιοχής με το πρώην ΥΠΠΟ ή ΥΠΠΟΤ και σημερινό Υ.ΠΑΙ.Θ.Π.Α. κατά τον 19ο και 20ο αιώνα. Τα Αρχεία που κυρίως παρέχουν τέτοιου είδους σημαντικές πληροφορίες είναι το Αρχείο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης - δηλαδή της Nομαρχίας (σημερινή Περιφερειακή Ενότητα), των Δήμων και των Κοινοτήτων της Λακωνίας.

Πέπη Γαβαλά

Γ.Α.Κ.Αρχεία Ν. Λακωνίας

Ο 19ος ΑΙΩΝΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΑ ΤΗΣ ΑΝΔΡΙΤΣΑΙΝΑΣ, ΚΑΤΑΤΕΘΕΙΜΕΝΑ ΣΤΑ ΓΕΝΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ, Ν. ΗΛΕΙΑΣ

Η καθημερινή ζωή της περιοχής της ορεινής Ανδρίτσαινας, η μετακίνηση του πληθυσμού στην Ελλάδα και στο Εξωτερικό, η σχέση με τις «γραικικές κοινότητες» της Σμύρνης της Μικράς Ασίας , μέσα από τις αγοραπωλησίες , τα προικοσύμφωνα και τα πληρεξούσια, που έχουν συνταχθεί από συμβολαιογραφούντες Ειρηνοδίκες και συμβολαιογράφους της Ανδρίτσαινας το 19ο αιώνα.

Ιωάννα Τζουανοπούλου

Γ.Α.Κ. Αρχεία Νομού Ηλείας

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΕΡΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 19ο ΑΙΩΝΑ 

ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΝΑΥΠΛΙΕΩΝ

Στα Γενικά Αρχεία του Κράτους –Αρχεία Νομού Αργολίδας απόκειται το αρχείο του Δήμου Ναυπλιέων (1835-1979). Γνωρίζοντας τη σημασία και το περιεχόμενο του θεσμού της τοπικής αυτοδιοίκησης κατά το 19ο αι., δε μας ξενίζει η ύπαρξη πολλών και ποικίλων πληροφοριών σχετικών με τις αρχαιότητες, οι οποίες πληροφορίες εμπεριέχονται στο δημοτικό αρχείο. Στην παρούσα ανακοίνωση θα προσπαθήσουμε να ερμηνεύσουμε τα σχετικά με τις αρχαιότητες τεκμήρια του δημοτικού αρχείου υπό το πρίσμα των τοπικών συνθηκών και του ιστορικού γίγνεσθαι της εποχής.

Δημήτρης Χ. Γεωργόπουλος

Γ.Α.Κ. –Αρχεία Νομού Αργολίδας

ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ ΤΕΓΕΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΓΕΑΤΙΔΟΣ, 

ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΑΡΧΕΙΑΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

Παρουσιάζονται ιστορικά έγγραφα που αφορούν στην ίδρυση και στην πρώτη έκθεση του Μουσείου Τεγέας, καθώς και στο καθεστώς προστασίας των αρχαιοτήτων κατά τη χρονική περίοδο που προηγήθηκε της ίδρυσης του Μουσείου.

Γρηγόρης Γρηγορακάκης

ΛΘ΄ ΕΠΚΑ Αρκαδίας

«KΑΦYΑΙ [XΩTOYΣA] MANΤΙNΕΙAΣ: ΙΣTΟPΙKΟ ΣXEΔΙΑΣMA, ΠEΡΙΓPΑΦΗ TΩN ΑPXAΙΩN THΣ YΠΑΙΘPOY»: ΟΙ ΚΑΦΥΕΣ ΤΟΥ ΑΡΚΑ ΛΟΓΙΟΥ Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΑΡΧΕΙΟ ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΥ (ΣΑΓΙΑ), Γ.Α.Κ. ΝΟΜΟΥ ΑΡΚΑΔΙΑΣ

Οι αναφορές του Αρκά Λογίου Γ. Πετρόπουλου (Σαγιά), που βρίσκονται στα Γ.Α.Κ. Νομού Αρκαδίας στην Τρίπολη, αποτελούν το έναυσμα για την αρχαιολογική και τοπωνυμική μελέτη των αρχαίων Καφυών.

Σταμάτης Φριτζίλας

ΛΘ΄ ΕΠΚΑ Αρκαδίας

Ο Απρίλιος στην Ιστορία

Της Λη Σαράφη*


Μικρό Εισαγωγικό ΣημείωμαΗ ανάρτηση αυτή είναι μια απόπειρα αναφοράς και υπενθύμισης επειδή οι λαοί και ιδιαίτερα ο λαός μας αγωνίζονταν πάντα για τις μικρές ή μεγάλες διεκδικήσεις. Με την αναδρομή στο παρελθόν επιθυμώ να αναδείξω στιγμές της ιστορίας (κυρίως της ελληνικής και ενίοτε της παγκόσμιας) που έχουν κοινωνικό και πολιτικό ενδιαφέρον, στιγμές που μας κάνει καλό να θυμόμαστε. Όχι για μνημόσυνο αλλά για το φρόνημά μας. Επειδή οι αγώνες δεν σταματούν και στέφονται κάποιες φορές με νίκη!
Να διευκρινίσω ότι οι αναφορές είναι προσωπική σταχυολόγηση και παραμένουν αναφορές, δηλαδή δεν αναγράφονται με λεπτομέρειες. Περισσότερο είναι μια υπενθύμιση ώστε αν δημιουργηθεί ενδιαφέρον να ψάξει κανείς τα γεγονότα που αναφέρονται.
Είναι παραπάνω από ευπρόσδεκτη κάθε συνεισφορά από ιστορικούς ή ερευνητές των τοπικών ιστοριών.

Ο Απρίλιος στην Ιστορία

1834
16 Απριλίου
Έναρξη της δίκης των Θεόδωρου Κολοκοτρώνη και Δημητρίου Πλαπούτα στο Ναύπλιο. Κατηγορούνται ότι συνωμότησαν εναντίον του βασιλιά Όθωνα.

1841
30 Απριλίου
Η νεοσύστατη Εθνική Τράπεζα, εκδίδει το πρώτο της χαρτονόμισμα αξίας 500 δραχμών.

1896
8 Απριλίου
Απεργία στα μεταλλεία Λαυρίου. Βίαιη επέμβαση από την Αστυνομία και το σώμα ασφαλείας των μεταλλείων και συγκρούσεις με τους απεργούς.

1910
23 Απριλίου
Το συμβούλιο Πλημμελειοδικών Λάρισας παραπέμπει 25 αγρότες, άνδρες και γυναίκες, ως υπεύθυνους για την εξέγερση στο Κιλελέρ.

1911
9 Απριλίου
Ο Κωστής Παλαμάς τιμωρείται με παύση ενός μηνός από τη θέση του γραμματέα του Πανεπιστημίου Αθηνών επειδή υπερασπίστηκε την Δημοτική.

1912
15 Απριλίου:
Βυθίζεται το πλοίο Τιτανικός μετά από πρόσκρουση με παγόβουνο. Από τους 2.340 επιβαίνοντες οι 1.595 χάνουν τη ζωή τους στον παγωμένο βόρειο Ατλαντικό.

1914
20 Απριλίου
Η σφαγή στο Ludlow: η Εθνική Φρουρά της πολιτείας Colorado των ΗΠΑ ανοίγει πυρ εναντίον των απεργών ανθρακωρύχων της πόλης Ludlow. Το αποτέλεσμα είναι 16 νεκροί απεργοί, ανάμεσά τους ο ελληνικής καταγωγής συνδικαλιστής Λούης Τίκας.

1915
25 Απριλίου
Στρατιωτικές δυνάμεις Νεοζηλανδών και Αυστραλών επιχειρούν να αποβιβασθούν στις τουρκικές ακτές της χερσονήσου της Καλλίπολης στα πλαίσια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Υφίστανται βαριές απώλειες και ήττα.

1920
18Απριλίου
Πραγματοποιείται το 2ο συνέδριο του ΣΕΚΕ το οποίο μετονομάζεται σε ΣΕΚΕ – Κ (Κομμουνιστικό).

1924
13 Απριλίου
Δημοψήφισμα για το πολίτευμα της Ελλάδας. Υπέρ της Αβασίλευτης Δημοκρατίας ψήφισε το 69,95%.

14 Απριλίου
Ανακήρυξη της Προεδρευόμενης Ελληνικής Δημοκρατίας, με προσωρινό Πρόεδρο τον ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη.

1925
2 Απριλίου
Απόφαση για την εφαρμογή 8άωρης εργασίας προσαρμοσμένης όμως στις ιδιαιτερότητες της κάθε επιχείρησης.

1926
30 Απριλίου
Δια νόμου γίνεται υποχρεωτική η εκπαίδευση στην Ελλάδα για όλα τα παιδιά ηλικίας από 6 έως 14 ετών.

1928
3 Απριλίου
Οι Νίκος Καζαντζάκης και Δημήτρης Γληνός δικάζονται με την κατηγορία διάδοσης ανατρεπτικών ιδεών. Είχαν μιλήσει δημόσια για τα επιτεύγματα της Σοβιετικής Ένωσης.

1929
25 Απριλίου
Το γερμανικό κράτος υποχρεώνεται να δανεισθεί από ξένες Τράπεζες ώστε να πληρώσει τους μισθούς δημοσίων υπαλλήλων και επιδόματα ανεργίας.

1932
16 Απριλίου
Η ελληνική κυβέρνηση κηρύσσει προσωρινό χρεοστάσιο.

1935
1 Απριλίου
Κατάργηση της Γερουσίας με συνταγματική πράξη.
Επακόλουθα του αντιμοναρχικού κινήματος της 1ης Μαρτίου 1935:

Στις 2 Απριλίου γίνεται δημόσια καθαίρεση των αξιωματικών που συμμετείχαν στο κίνημα. Στις 3 Απριλίου εκτελείται στην Θεσσαλονίκη ο ίλαρχος Βολάνης για την συμμετοχή του στο κίνημα και στις 24 Απριλίου εκτελούνται οι στρατηγοί Παπούλας και Κοιμήσης. Στις 23 Απριλίου ξεκινάει η δίκη των πολιτικών ηγετών του κινήματος.

1936
13 Απριλίου
Πεθαίνει ο πρωθυπουργός Κ. Δεμερτζής. Ο βασιλιάς Γεώργιος Β’ αναθέτει την πρωθυπουργία στον Ιωάννη Μεταξά, παρά την αντίθεση των κοινοβουλευτικών κομμάτων.

1937
26 Απριλίου
Η καταστροφή της Γκερνίκα:
Για περισσότερες από τρεις ώρες, αεροσκάφη της Γερμανικής στρατιωτικής Αεροπορίας (Λεγεώνα «Κόνδωρ») βομβαρδίζουν και καταστρέφουν την Βασκική πόλη Γκερνίκα και πολυβολούν τον άμαχο πληθυσμό της. Η επίθεση γίνεται στα πλαίσια του Ισπανικού Εμφυλίου πολέμου κατά τον οποίο η ναζιστική Γερμανία ήταν σύμμαχος του στρατηγού Φράνκο.

1939
7 Απριλίου
Η Ιταλία εισβάλλει στην Αλβανία και ο βασιλιάς Ζώγου καταφεύγει στην Ελλάδα.

1941
6 Απριλίου
Ξεκινάει η γερμανική επίθεση εναντίον της Ελλάδας από τα οχυρά Ρούπελ. Την ίδια μέρα η γερμανική αεροπορία βομβαρδίζει ανηλεώς το λιμάνι του Πειραιά και βυθίζει 73 πλοία και 25 αλιευτικά σκάφη.

8 Απριλίου
Τα γερμανικά στρατεύματα καταλαμβάνουν την Δοϊράνη.

9 Απριλίου
Γερμανικά στρατεύματα εισέρχονται στην Θεσσαλονίκη.

15 Απριλίου
Υποχώρηση και σύμπτυξη του ελληνικού στρατού στα εδάφη της Αλβανίας.

18 Απριλίου
Ο πρωθυπουργός Αλέξανδρος Κορυζής αυτοκτονεί.

21 Απριλίου
Οι διοικητές των τριών Σωμάτων Στρατού, Τσολάκογλου, Δεμέστιχας και Μπάκος συνθηκολογούν με τους Γερμανούς στρατιωτικούς εισβολείς.

23 Απριλίου
Ο βασιλιάς και η κυβέρνηση υπό τον Εμμανουήλ Τσουδερό καταφεύγουν στην Κρήτη.

27 Απριλίου
Τα γερμανικά στρατεύματα εισέρχονται στην Αθήνα και η σημαία των Ναζί υψώνεται στην Ακρόπολη. Η Πηνελόπη Δέλτα αυτοκτονεί.

30 Απριλίου
Η ηπειρωτική Ελλάδα βρίσκεται υπό Γερμανική κατοχή.

14 Απριλίου
Ιδρύεται στη Λευκωσία το Ανορθωτικό Κόμμα του Εργαζόμενου Λαού (ΑΚΕΛ).

1942
14 Απριλίου
Οι δημόσιοι υπάλληλοι της κατεχόμενης Αθήνας πραγματοποιούν την πρώτη απεργία τους.

1943
6 Απριλίου
Ο Στέφανος Σαράφης ανακοινώνει την προσχώρησή του στον Ελληνικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό (ΕΛΑΣ).

7 Απριλίου
Αναλαμβάνει πρωθυπουργός της κυβέρνησης συνεργατών ο Ιωάννης Ράλλης μετά την παραίτηση του Κωνσταντίνου Λογοθετόπουλου.

1944
5 Απριλίου
Το στρατιωτικό κίνημα στην Αίγυπτο: η Αντιφασιστική Στρατιωτική Οργάνωση (ΑΣΟ) αναλαμβάνει τον έλεγχο της 1ης Ταξιαρχίας και συλλαμβάνει τους μεταξικούς αξιωματικούς. Στο Ναυτικό θέτει υπό τον έλεγχό της πέντε πολεμικά πλοία, μεταξύ των οποίων το θωρηκτό «Αβέρωφ».

7 Απριλίου
Παραιτείται ο Εμμανουήλ Τσουδερός και αναλαμβάνει πρωθυπουργός της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης ο Σοφοκλής Βενιζέλος.

23 Απριλίου
Μετά από παραίνεση του Churchill, η ελληνική κυβέρνηση κινητοποιεί σώμα 200 κομάντος που καταλαμβάνουν δυο πολεμικά πλοία τα οποία ήταν στα χέρια των κινηματιών, με αποτέλεσμα 12 νεκρούς και 30 τραυματίες. Το κίνημα καταστέλλεται οριστικά.

5 Απριλίου
Το Ολοκαύτωμα της Κλεισούρας (Καστοριάς): Εκτελούνται και καίγονται από τα Ναζιστικά στρατεύματα 270 γυναικόπαιδα και γέροντες.

23 Απριλίου
Το Ολοκαύτωμα Πύργων Εορδαίας (Κοζάνης): Οι Ναζί εκτελούν 318 γυναικόπαιδα.

24 Απριλίου
Τα χιτλερικά στρατεύματα πυρπολούν για τρίτη φορά το Μεσόβουνο Κοζάνης. Εκτελούν και καίνε ζωντανά 150 γυναικόπαιδα Ποντιακής καταγωγής.

26 Απριλίου
Νέος ανασχηματισμός της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης στο Κάιρο, πρωθυπουργός τοποθετείται ο Γεώργιος Παπανδρέου.

27 Απριλίου
Γενική Απεργία στην Αθήνα.

1945
28 Απριλίου
Ιταλοί αντιφασίστες αντάρτες συλλαμβάνουν και εκτελούν τον Μπενίτο Μουσολίνι και την ερωμένη του Κλάρα Πετάσι.

29 Απριλίου
Ο Αδόλφος Χίτλερ παντρεύεται στο καταφύγιό του στο Βερολίνο την Εύα Μπράουν και ορίζει αντικαταστάτη του στην ηγεσία της Γερμανίας τον ναύαρχο Καρλ Ντένιτζ.

1946
20 Απριλίου
Ο Κύπριος Στέλιος Κυριακίδης, 36 ετών, κερδίζει τον 50ό Μαραθώνιο της Βοστώνης των ΗΠΑ με χρόνο ρεκόρ 2:29:27 που παρέμεινε αξεπέραστος ως τα τέλη της δεκαετίας του ’60.

1947
1 Απριλίου
Πεθαίνει ο βασιλιάς Γεώργιος Β’ και τον διαδέχεται ο αδερφός του Παύλος.

1948
20 Απριλίου
Ανακοινώνεται ότι η Ελλάδα θα λάβει από το Σχέδιο Μάρσαλ 106 εκατομμύρια δολάρια.

1949
12 Απριλίου
Ξεκινά στο Κακουργιοδικείο Θεσσαλονίκης η δίκη του Γρηγόρη Στακτόπουλου, ο οποίος κατηγορείται για τη δολοφονία του Αμερικανού δημοσιογράφου George Polk.

_________________________

http://left.gr/news/o-aprilios-stin-istoria

Νικήτας Σταματελόπουλος

Ήταν μία Παρασκευή του Δεκεμβρίου του 1841, στον Πειραιά των 210 οικογενειών τότε και των μόλις 1500 κατοίκων. Στο δρόμο που σήμερα είναι η εκκλησία της Ευαγγελίστριας, ζητιάνευε ένας ρακένδυτος και σχεδόν τυφλός. Αντιλήφθηκε ότι τον ζύγωνε κάποιος, που από την φορεσιά του φαινόταν ότι είναι ξένος. Μάζωξε αμέσως το χέρι του που είχε απλωμένο για να ζητιανεύει.

- Τι κάνετε στρατηγέ μου; Ρώτησε ο ξένος τον ζητιάνο.

- Απολαμβάνω την ελεύθερη πατρίδα μου, αποκρίθηκε περήφανα ο ζητιάνος.

- Μα εδώ την απολαμβάνετε, καθισμένος στο δρόμο; Επέμενε ο ξένος.

- Η πατρίδα μου μ’ έχει χορηγήσει σύνταξη για να περνώ καλά. Αλλά έρχομαι εδώ για να παίρνω μία ιδέα πώς περνά ο κόσμος που για τη λευτεριά του πολέμησα, αποκρίθηκε και πάλι περήφανα ο ζητιάνος.

Ο ξένος κατάλαβε και φεύγοντας, άφησε διακριτικά να του πέσει ένα πουγκί με χρυσά φλουριά.

Ο σχεδόν τυφλός ζητιάνος, άκουσε τον ήχο, έπιασε το πουγκί και φώναξε προς τον ξένο: «Σ’ έπεσε του πουγκί σου. Πάρ’ το μη το βρει κανένας και το χάσεις».

Ο ξένος ήταν ο τότε πρεσβευτής της Ρωσίας στην Ελλάδα και ο ζητιάνος ο Νικήτας Σταματελόπουλος, που στην ιστορία που διδαχτήκαμε στα σκολειά μας για την επανάσταση του 1821, τον έλεγαν Νικηταράς ο Τουρκοφάγος.

Ο Νικήτας Σταματελόπουλος γεννήθηκε το 1787 στο χωριό Μεγάλη Αναστάσοβα της Μεσσηνίας. Η μάνα του, η Σοφία Καρούτσου, ήταν αδελφή της γυναίκας του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Τα παιδικά του χρόνια τα πέρασε στο χωριό του πατέρα του, το Τουρκολέκα Αρκαδίας. Σε ηλικία όμως ένδεκα χρονών ακολούθησε τον πατέρα του στο κλέφτικο. Τι ήταν οι κλέφτες; Οι Τούρκοι με τη άκαμπτη και ανελέητη φοροεισπραχτική τους πολιτική, είχαν οδηγήσει τους ραγιάδες στην εξαθλίωση. Και όταν λέμε ραγιάδες δεν εννοούμε μονάχα τους υπόδουλους στους Τούρκους Έλληνες, αλλά και όλες τις εθνότητες και φυλές που επίσης σκλαβώθηκαν σε αυτούς. Αυτοί οι εξαθλιωμένοι ραγιάδες έβγαιναν στο βουνό. Μαζί τους πήγαιναν κι όλοι οι κυνηγημένοι από τους Τούρκους, για προσωπικές αντιπαραθέσεις με αυτούς ή για συμμετοχή τους σε απελευθερωτικά κινήματα τοπικού κυρίως χαραχτήρα. Με μια υποτυπώδη στρατιωτική οργάνωση κατέβαιναν και λήστευαν τα τσιφλίκια των Τούρκων μπέηδων μα και των Ελλήνων που στο μεταξύ και παρά την σκλαβιά, κατάφεραν με διαφόρους τρόπους να πλουτίσουν. Ότι έκλεβαν τα μοίραζαν στα πεινασμένα χωριά, αφού κρατούσαν το μερτικό τους για να ζήσουν. Οι Τούρκοι μπέηδες, μα και οι Έλληνες κοτζαμπάσηδες για να προφυλαχτούν από τους κλέφτες, μίσθωναν ραγιάδες πάλι και τους εξόπλιζαν. Αυτοί ήταν οι Αρματωλοί, οι οποίοι όμως τις πιο πολλές φορές έκαναν τα στραβά μάτια και διευκόλυναν τους Κλέφτες. Άλλες φορές πάλι οι Κλέφτες γίνονταν Αρματωλοί και οι Αρματωλοί Κλέφτες. Για το λόγο αυτό ο σουλτάνος εξαπέλυσε το 1805 έναν ανελέητο διωγμό σε βάρος των Κλεφτοαρματωλών, κατά τον οποίο σκοτώθηκε ο πατέρας του Νικήτα Σταματελόπουλου. Τότε αυτός ακολούθησε τον θείο του Θεόδωρο Κολοκοτρώνη στα Επτάνησα, που την εποχή εκείνη τα κατείχαν οι Ρώσοι. Κατατάχτηκαν στον Ρωσικό στρατό και στάλθηκαν αμέσως στην Ιταλία να πολεμήσουν κατά του Γαλλικού στρατού του Ναπολέοντα. Επιστρέφοντας στα Επτάνησα, τα βρήκαν τη φορά αυτή υπό Γαλλική κατοχή, οπότε κατατάχτηκαν στο Γαλλικό στρατό. Το 1818 μυήθηκαν στη Φιλική Εταιρεία κι ο Νικήτας Σταματελόπουλος έφυγε για την Πελοπόννησο, όπου περιόδευσε μαζί με τον Αναγνωσταρά και τον Πλαπούτα, οργανώνοντας τον απελευθερωτικό αγώνα.

Η συμμετοχή του Νικήτα Σταματελόπουλου στον απελευθερωτικό αγώνα ήταν πλουσιότατη. Ήταν από τους πρώτους που συμμετείχε στην επανάσταση και μάλιστα από τις πρώτες στιγμές. Πήρε μέρος και πρωταγωνίστησε σε πολλές μεγάλες και νικηφόρες μάχες, με κορυφαία εκείνη, που μετά την μάχη του Βαλτετσίου κι ενώ κατευθυνόταν προς το Ναύπλιο με 200 άνδρες, αναγκάσθηκε να αντιμετωπίσει μεγάλη Τουρκική δύναμη 6000 ανδρών περίπου. Εκεί κατάφερε να προξενήσει πανωλεθρία στους Τούρκους, που άφησαν στο πεδίο της μάχης 300 σκοτωμένους και όλα τους τα πυροβόλα. Μετά τη μάχη αυτή προήχθη σε στρατηγό και ονομάσθηκε «Τουρκοφάγος».

Νικήτας, επιζωγραφισμένη λιθογραφία, A. Friedel, Λονδίνο – Παρίσι, 1827.

Δεν πήρε ποτέ λάφυρα μετά από τις νικηφόρες μάχες του. Μια φορά μονάχα έστειλε στη γυναίκα του ένα μικρό δέμα. Εκείνη πίστεψε ότι το δέμα θα είχε κάτι πολύτιμο και καταχάρηκε που επιτέλους ο άνδρας της την έστειλε κάτι για να μπορέσει να ζήσει τα παιδιά τους. Όταν το άνοιξε βρήκε μια ξύλινη ταμπακέρα κι ένα μικρό σημείωμα που έγραφε « Τα παλικάρια μου ύστερα από τη μάχη με έδωκαν ένα σπαθί με φιλντισένια λαβή κι αυτή την ταμπακιέρα. Το σπαθί το έστειλα στους Υδραίους για να αρματώσουν τα καράβια τους και την ταμπακιέρα σε σένα για να σε δείξω την αγάπη μου». Για να συντηρήσει όμως το στρατιωτικό του απόσπασμα έπαιρνε, όπως εξ’ άλλου και όλοι οι οπλαρχηγοί, δάνεια από τους επιτήδειους που σε κάθε εποχή και σε κάθε καταστάσεις υπάρχουν. Θα τα αποπλήρωναν με την απελευθέρωση, καταβάλλοντας φυσικά και τον ανάλογο τόκο. Είναι μια λεπτομέρεια, που αρκετοί αγνοούν (καμιά φορά και επιδεικτικά).

Ο Νικηταράς ο Τουρκοφάγος, ξέμπλεξε από τις πολεμικές επιχειρήσεις στο τέλος του Σεπτεμβρίου του 1828, όταν ο Ιμπραήμ πασάς εκδιώχθηκε από την Πελοπόννησο από τα Γαλλικά στρατεύματα. Την περίοδο εκείνη η Ρωσία νικούσε την Τουρκία στον μεταξύ τους πόλεμο και η ανεξαρτησία του τμήματος της Ελλάδας μέχρι την Λάρισα ήταν γεγονός. Το ελεύθερο ελληνικό κράτος παραχώρησε στους οπλαρχηγούς κρατικές εκτάσεις, να τις καλλιεργήσουν και να αποπληρώσουν τα δάνεια που πήραν για τη συντήρηση των στρατιωτικών τους αποσπασμάτων. Στο Νικηταρά παραχώρησαν μια βαλτώδη έκταση στην Αργολική πεδιάδα, στη θέση Σερεμέτι, εκεί όπου σήμερα είναι η Νέα Κίος, γεμάτη με υφάλμυρο νερό, που πρώτα και πάνω απ’ όλα ήθελε αποξηραντικά έργα για να καλλιεργηθεί. Για το σκοπό αυτό πήρε καινούργιο δάνειο. Στο μεταξύ ήρθε στην Ελλάδα ο Καποδίστριας. Ο Νικηταράς τάχθηκε στο πλευρό του κι έγινε από τους στενότερους συνεργάτες του. Έγινε μάλιστα και υπασπιστής του και πήρε μέρος στην 4η εθνοσυνέλευση του Άργους το 1829. Λίγο πρωτύτερα ιδρύθηκαν και τα πολιτικά κόμματα στην Ελλάδα, το Γαλλικό, το Αγγλικό και το Ρωσικό, ανάλογα με την προέλευση των Ελλήνων πολιτικών που τα ίδρυσαν. Ο Νικηταράς με το θείο του τον Κολοκοτρώνη προσχώρησαν στο Ρωσικό κόμμα. Την εποχή εκείνη ήταν που τον ζύγωσε ένας αρχιμανδρίτης, ο Πύρρος ο Θετταλός και τον έπεισε να ιδρύσουν χαρτοποιείο, καταβάλλοντας ο καθένας από 3000 γρόσια, τα οποία ο Νικηταράς και πάλι τα δανείστηκε. Κατασκεύασαν περίπου 1000 φύλλα χαρτιού και περίμεναν να τα πουλήσουν. Ποιος όμως θα αγόραζε τότε χαρτί και να το κάνει τι. Μη έχοντας την οικονομική δυνατότητα να συνεχίσουν απευθύνθηκαν στον Καποδίστρια για να τους βοηθήσει. Ο αρχιμανδρίτης δεν χώνευε τον Καποδίστρια, ευελπιστούσε όμως ότι θα τους βοηθούσε λόγω του Νικηταρά. Ο Καποδίστριας από την άλλη μεριά γνώριζε ότι μία τέτοια επιχείρηση δεν είχε τότε μέλλον στην Ελλάδα και δεν απάντησε καθόλου στο αίτημα των δύο συνεταίρων. Κατόπιν αυτού ανέστειλαν τη λειτουργία του χαρτοποιείου. Ο Νικηταράς έριξε όλο του το βάρος στην αποξήρανση του κτήματος του στο Σερεμέτι. Με το ερχομό του Όθωνα, απευθύνθηκαν και σ’ αυτόν. 

Αλλά ούτε και ο Όθωνας συμμερίστηκε τις απόψεις τους και κατόπι αυτού η επιχείρηση χαρτοποιίας έληξε άδοξα, αφήνοντας τον Νικηταρά πνιγμένο στα δάνεια. Ασχολήθηκε με το κτήμα του στο Σερεμέτι και αποξήρανε ένα μεγάλο μέρος. Όμως η παραγωγή δεν ήταν ικανοποιητική, διότι το χώμα ήταν υφάλμυρο και τα προϊόντα δεν ευδοκιμούσαν. Παρ’ όλα αυτά κατόρθωνε να αποπληρώνει τα δάνεια του να συντηρεί τη γυναίκα του και τα τρία του παιδιά, ένα γιο και δυο κορίτσια. Όμως μεταξύ του 1836 και 1837, η κυβέρνηση των Βαυαρών απαλλοτρίωσε το μεγαλύτερο μέρος του αποξηραμένου κτήματος του και το χορήγησε σε ακτήμονες. Απευθύνθηκε διαμαρτυρόμενος προς τον ίδιο τον Όθωνα. Η απάντηση αργούσε να έρθει. Ήρθε τελικά το 1839 με άλλη όμως μορφή. Συνελήφθη με την άδικη κατηγορία της συνομωσίας σαν μέλος της «Φιλορθόδοξης Εταιρείας» που στρεφόταν κατά του Όθωνα. Τον εμφάνισαν μάλιστα και σαν τον στρατιωτικό αρχηγό της οργάνωσης αυτής που είχε σαν στόχο την απελευθέρωση των υπόδουλων ακόμη στους Τούρκους Ελληνικών περιοχών. 

Φυλακίσθηκε στο Παλαμήδι του Ναυπλίου, μαζί με το θείο του Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Δικάστηκε στις 11 Ιουλίου του 1840, αλλά λόγω ελλείψεως στοιχείων αθωώθηκε. Η αθωωτική απόφαση προκάλεσε την οργή της κυβέρνησης, η οποία με την προσυπογραφή και του Όθωνα τον φυλάκισε στην Αίγινα. Από τότε αρχίζει το μαρτύριο του. Έπασχε από σακχαροδιαβήτη, που φυσικά τότε ήταν αδύνατο να διαγνωσθεί κι άρχισε να χάνει σιγά- σιγά το φως του. Οι Βαυαροί τον έβγαζαν στο δρόμο και τον χτυπούσαν με μπαστούνια, τον περιγελούσαν μπροστά στα μάτια των Ελλήνων που έτρεχαν να δουν τον ήρωα τους, τον Νικηταρά τον Τουρκοφάγο. Ανάμεσα στους θεατές ήταν και η δεύτερη του θυγατέρα που την έστειλε εκεί η μάνα της μήπως και μπορέσει να βοηθήσει τον πατέρα της και η οποία μη αντέχοντας να τον βλέπει σ’ αυτή την εξαθλίωση αποτρελάθηκε, πήρε τα όρη και τα βουνά και χάθηκε. Τελικά στις 18 Σεπτεμβρίου του 1841, μετά από προσωπική και μάλιστα απειλητική παρέμβαση του ορκισμένου εχθρού των Κολοκοτρωναίων, του στρατηγού Μακρυγιάννη, αμνηστεύθηκε και αποφυλακίστηκε σχεδόν τυφλός. Γυρίζοντας στο κτήμα του στο Σερεμέτι βρήκε την οικογένεια του παραπεταμένη, διότι οι δανειστές του το έβγαλαν στο σφυρί και το πούλησαν, κάνοντας τον να βιώσει την οικονομική κρίση της εποχής του.

Τότε πήρε τη γυναίκα του και τα δυο του πλέον παιδιά κι έφυγε για την Αθήνα ελπίζοντας να βρει καλύτερη τύχη, που φυσικά δεν βρήκε. Κανένας δεν τον ήξερε, κανένας δεν τον θυμόταν. Κάποιος τον πληροφόρησε ότι η πόλη του Πειραιά έδινε άδειες για επαιτεία, δηλαδή ζητιανιά, για μέρα την εβδομάδα και για συγκεκριμένο δρόμο. Ο Νικηταράς έκανε την αίτηση και η πόλη του Πειραιά, διαπράττοντας ίσως το μεγαλύτερο όνειδος στην ιστορία της, αντί να τον αναγνωρίσει και να τον βοηθήσει, τον χορήγησε άδεια να ζητιανεύει κάθε Παρασκευή στο δρόμο που σήμερα είναι η εκκλησία της Ευαγγελίστριας. Τότε ο Πειραιάς είχε όλο κι όλο 1500 κατοίκους. Από αυτούς πόσοι άραγε να περνούσαν από το δρόμο όπου ζητιάνευε ο Νικηταράς και πόσοι από αυτούς να είχαν την οικονομική ευχέρεια να βοηθήσουν ένα ζητιάνο, δεν νομίζω ότι χρειάζεται ανάλυση. Το γεγονός μαθεύτηκε στη Ρωσική πρεσβεία στην Αθήνα. Ο πρεσβευτής θέλοντας να τον βοηθήσει αφού είχε προσχωρήσει από τους πρώτους στο Ρωσικό κόμμα, συμβουλεύτηκε την κυβέρνηση του και πήρε τη σχετική έγκριση. Διαδραματίστηκε το επεισόδιο στο οποίο αναφερθήκαμε στην αρχή, όπου ο περήφανος και αγέρωχος στρατηγός Νικηταράς ο Τουρκοφάγος, πάσκισε να κρύψει την κατάντια του και δεν καταδέχθηκε να πάρει την βοήθεια που ένα ξένο κράτος, αναμεμειγμένο όμως στα πολιτικά δρώμενα του Ελληνικού κράτους αφού λειτουργούσε πολιτικό κόμμα απ’ ευθείας εξαρτώμενο από την Ρωσία. 

Έστω κι αν αυτή η βοήθεια του δινόταν με πολύ διακριτικό τρόπο. Προφανώς το αψεγάδιαστο μυαλό του αγνού εκείνου αγωνιστή να λειτουργούσε κατά τρόπο αντίστροφο από ότι των πολιτικών της εποχής μας και να μη καταδεχόταν να είναι υποχείριο του καθενός για ένα πουγκί χρυσά φλουριά, ακόμα κι αν με αυτά θα ξέφευγε από την κατάντια του.

Νικήτας, Λιθογραφία του Karl Krazeisen

Το Ελληνικό κράτος θυμήθηκε τον Νικηταρά τον Τουρκοφάγο μετά την συνταγματική εξέγερση της 3ης Σεπτεμβρίου του 1847 και τον έκανε γερουσιαστή, εξασφαλίζοντας τον την πενιχρή σύνταξη των 111 δραχμών, με την οποία όπως ήταν φυσικό και πάλι δεν μπορούσε να ζήσει. Τότε ήταν που υπαγόρευσε τα απομνημονεύματα του στον ποιητή και λογογράφο Παναγιώτη Σούτσο και στον δικαστή Τσερτσέτη, που αυτός μαζί με τον άλλον δικαστή τον Πολυζωίδη ήταν οι δυο δικαστές που αρνήθηκαν να δικάσουν τον Κολοκοτρώνη.

Ο ήρωας Νικηταράς αφήκε την στερνή του πνοή στις 25 Σεπτεμβρίου του 1849, σε ηλικία 68 ετών, στον Πειραιά, σ’ ένα καλυβόσπιτο μιας καρβουναποθήκης κοντά στο λιμάνι, όπου τον είχε μαζέψει ένα από τα παλιά του παλικάρια. Και τότε άστραψε και βρόντηξε όλη η Ελλάδα, τότε τον θυμήθηκαν όλοι. Η κηδεία του έγινε με δημόσια δαπάνη στη μητρόπολη των Αθηνών, τον επικήδειο εκφώνησε ο καθηγητής φιλοσοφίας και ρητορικής στο πανεπιστήμιο Αθηνών Νεόφυτος Βάμβας και τον επιτάφιο ο Παναγιώτης Σούτσος, που σ’ αυτόν είχε υπαγορεύσει τα απομνημονεύματα του. Τον έθαψαν στο πρώτο νεκροταφείο των Αθηνών, δίπλα στον Γέρο του Μοριά, στον θείο του και συμπολεμιστή του Θεόδωρο Κολοκοτρώνη κι όλα καλά και άγια αφού η Ελλάδα έφαγε ακόμα ένα από τα αγνά της παιδιά.

_________________________

Δημοσιεύθηκε από: Δημήτρης Μπατσιούλας την Μαρτίου 18th, 2013

http://www.filistor.net/2013/03/51